DEVLET MUHASEBESİ GENEL YÖNETMELİĞİ TASLAĞI ÜZERİNE GÖRÜŞ VE ÖNERİLER

GİRİŞ

          Kamu mali yönetimin yeniden yapılandırılması sürecinde, devletin muhasebe sisteminin kapsamının genişletilmesi, muhasebe sisteminde tek düzenin gerekliliği, şeffaflık, hesap verilebilirlik ve konsolide muhasebe sonuçlarının elde edileceği muhasebe yönetmeliği çalışmaları,  Bakanlığımız bünyesinde oluşturulan çalışma grubunun uzunsüredir yoğun emek ve gayretleriyle hazırladığı taslakla nihayet bulmuştur. Hazırlanan “muhasebe yönetmelik” taslakları gerçekten övgü ve takdire şayandır. Emeği geçen herkese teşekkür ederim.

          Muhasebe yönetmeliklerini uygulayacak birimin yöneticisi olarak, üstün gayret ve başarıyla hazırlanan “Devlet Muhasebesi Genel Yönetmeliği Taslağı” ve “Genel ve Katma Bütçeli İdareler için Özet Hesap Planı”nı sitemizden alarak tetkik etme fırsadı buldum. Özellikle, genel yönetmelk taslağını tetkik etmemin sebebi, diğer yönetmeliklerin bu yönetmeliğe uygun olarak hazırlanması gerektiği düşüncesinden kaynaklanmaktadır. Bu meyanda genel yönetmeliğin daha titiz ve kusursuz olmasının gerektiğini savunuyorum. Aşağıda maddeler halinde yazdığım öneriler gecikmiş bile olsa, Bakanlığımız yetkili birimlerince en azından takip ve tetkik edilerek değerlendirileceğini umuyorum.

GÖRÜŞ VE ÖNERİLER

a)      Devlet Muhasebesi Genel Yönetmeliği Taslağının Madde 3 Kapsam bölümünde her ne kadar kurumlar ana hatlarıyla belirlenmiş ise de; “bütçenin transfer tertibinden aldıkları ödeneklerle ve/veya özel gelirleri ile faaliyetler sürdüren özel bütçesi olan kuruluşlar, döner sermaye ve fonların” Madde 4 tanımlar kısmında tanımları yapılmadığı gibi, kapsama yönelik parantez içi hükümlerle açıklık getirilmemiştir. Ayrıca istisnalara ilişkin düzenleme bulunmamaktadır.

b)      Madde 4 Tanımlar bölümünde “Saymanlık”, “Sayman” tanımları yapıldığı halde bu kavramlar yönetmeliğin hiçbir yerinde kullanılmamıştır. Bunların yerine muhasebe birimi ve yönetici kelimesi seçilmiştir. Eğer, yönetmelikte bu kavramlar yerine  yeni kavramlar kullanılacaksa bu tanımlar yapılmayarak, halen taslak halinde bulunan Mali Kontrol Kanununda geçen “Muhasebe Yetkilisi” kavramının tanımı yapılmalıydı. 

c)      Madde 4 de yapılan Sayman tanımı, bizce eksik bir tanımdır. Sayman tanımı şu şekilde yapılmalıydı. Sayman;  “Saymanlık tanımında sayılan birimlerin yöneticileri olup bu sıfatla genel kabul görmüş muhasebe prensipleri ve ilgili kanun  ve yönetmelik hükümleri gereğince belgelere dayalı olarak muhasebe defterlerinin tutulmasını, bilanço ve mali tablo ve belgelerin düzenlenmesini sağlayan ve muhasebe iş ve işlemlerinden birinci derecede sorumlu olan ve ilgili ve yetkili makamlara yönetim dönemi hesabı verenleri” ifade eder şeklinde geniş ve esaslı bir tanım yapılarak Saymanlık görev ve ünvanı etkin hale getirilmelidir. Yönetmeliğin temel taşı olan Saymanlık ve sayman tanımlarının en iyi şekilde ve layıkıyla yapılmasının zarureti vardır.

d)      Taslak yönetmelikte kapsam belirlenmiş olsa bile, yönetmeliğin birçok yerinde geçen “devlet” kavramından neyi anlamak gerektiği anlaşılamamaktadır. Bu nedenle tanımlar bölümünde “devlet” tanımının yapılmasının iyi olacağını düşünüyorum. Aynı 1050 sayılı Yasada olduğu gibi devletin tanımlanmaması ileride birçok sorun ve tartışmayı gündeme getirebilir. Zira devlet kavramı dar ve geniş anlamda veya birçok anlamda kullanılabilmektedir.

e)      Madde 4 de yer alan NET DEĞER tanımı, Yönetmeliğin 11 nci maddesi ve bazı maddelerinde  ÖZ KAYNAK tanımıyla eşdeğer tutulmuştur. Herne kadar net değer mahiyeti itibariyle  öz kaynak olsa bile  aynı kavrama farklı  tanım yüklenmesi  ve farklı anlamların ortaya çıkması engellenmelidir.

f)        Tanımlar bölümünde “Rayiç değer, Maliyet bedeli, Defter değeri” tanımları yapılmıştır. Oysa bu tanımların burada yer alması  uygun değildir. Bunun yerine denilebilirdi ki, “yönetmelikte geçen değerleme ölçüleri 213 sayılı V.U.K. 261 nci maddesindeki değerleme ölçüleridir” Yeni tanım ve standartlar yerine VUK na atıfta bulunulabilirdi. Diğer taraftan “defter değeri” tanımı yeni bir kavram olarak yönetmeliğe sokulmaktadır. Aslında defter değeri malumları olduğu üzere Mukayyet Değerdir. Mukayyet değerin tanımı da zaten VUK 265 nci maddesinde tanımlanmıştır.

g)      “Temel Kavramlar” bölümü ile “İlkeler” ayrı tutulmalı, kavramlar ilkeleştirilmemelidir Madde 5 te,  muhasebe ilkeleri sayılmayan  örneğin “süreklilik, dönemsellik, maliyet esası, tutarlılık” kavramlarından (metinlerde) bahsederken ilkeler olarak bahsedilmiştir.

h)      Taslağın birçok yerinde geçen “yükümlülükler” tabiri yerine, muhasebe literatüründe yer alan “yabancı kaynaklar” olarak zirkedilmesinin doğru olacağını düşünüyorum.

i)        Yönetmeliğin metin kısmında geçen “kar amacı olmayan kurumlar” için net değerin tanımlanması, kar amacı olan kurumlara yönelik, muhasebe yönetmeliğinin uyum sağlamadığını göstermektedir. Genel yönetmeliğin gerek kar amacı olan ve gerekse kar amacı olmayan kurumlara göre hazırlanması, eğer sadece kar amacı gütmeyen kurumları kapsıyor ise, kapsam bölümünde bunun ayrıca belirtilmesinin doğru olacağını düşünüyorum.

j)        Madde 18 de yer alan bilanço tanımı, muhasebe sistem ve prensiplerine uygun halde yeniden tanımlanmalıdır. BİLANÇO; “Bilanço genel yönetimin ve kapsama dahil her bir kamu idaresinin belli bir tarihteki varlıkları ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları ve değer artışlarını gösteren tablodur” şeklinde tanımlanabilir.

k)      Madde 99 da yer alan yabancı para birimlerindeki değişmelerin etkileri başlıklı metindeki “döviz alış kuru” nun hangi ölçüyü baz alacağı belirtilmemiştir. ...T.Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden” şeklinde değiştirilmelidir.

l)        Madde 103 de yer alan subvansiyon tanımı eksik yapılmıştır. SÜBVANSİYON; “Devlet tarafından belirli bir iktisadi faaliyeti desteklemek amacıyla işletmelere üretim miktarı, birimi veya mal ve hizmetin değeri esas alınarak yapılan karşılıksız cari ödemelerdir. Şeklinde olmalıdır.

m)    Madde 116 da yer alan Kayıt zamanı ile ilgili olarak ilk cümle; “Bir ekonomik değer yaratıldığı, dönüşüme uğradığı, takasa konu edildiği el değiştirildiği veya yok edildiği TARİHTE muhasebeleştirilir” şeklinde değiştirilmelidir.

n)      Madde 121 de “Şartlı Bağış ve Yardımlar” düzenleme yapılırken, “Şarta bağlı olmayan bağış ve yardımlarla” ilgili düzenleme ve muhasebe esası belirtilmemiştir. Bu nedenle aynı bölümde şarta bağlı olmayan bağış ve yardımların açıklaması da yapılmalıdır.

o)      Madde 128 de Muhasebe memurlarının nitelikleri ve sorumlulukları belirtilmesine rağmen, en önemlisi, muhasebe biriminin yöneticisi olan Saymanların nitelikleri ve sorumlulukları açıklanmamıştır. Bu önemli bir eksikliktir.

p)      Yönetmelik sonuna bir ek madde eklenerek; “Yönetmelik kapsamına dahil kurumların muhasebe işlemlerinden birinci derecede sorumlu olan ve kadrosu Maliye Bakanlığında bulunan Saymanlık Müdürlerinin geçen hizmet süreleri 3568 Sayılı Kanunun 6 ncı maddesi hükümlerine göre staj süresinden kabul edilir” şeklinde  bir düzenleme yapılarak açıklık getirilmelidir. 

GENEL VE KATMA BÜTÇELİ İDARELER İÇİN ÖZET HESAP PLANI ÜZERİNE GÖRÜŞ VE ÖNERİLER

1)      AKTİF  HESAPLAR  GRUBUNDA  yer  alan     11  Menkul  Kıymetler  ve  Varlıklar bölümünün; 11 Menkul Kıymetler şeklinde yapılandırılmasının uygun olacağı düşünülmektedir.  Zira Menkul kıymetler kavramı, varlıklardan ayrı olarak düşünülmektedir. Aynı şekilde 117 kod nolu Menkul Varlıklar Hesabının bu bölümde yer alması uygun olmadığından, bu hesap isminin “Diğer Menkul Kıymetler Hesabı” olarak değiştirilmesi ve yönetmelikte bu haliyle yer alması doğru bir yaklaşım olacaktır. Çünkü, Saymanlıklarca alınan başkaca menkul kıymetlerin olabileceği gözardı edilmemeli ve varlıklardan uzak tutulmalıdır.

2)      Hazır Değerler grubunda 15 Stoklar başlıklı bir grup oluşturulmalı ve Saymanlıklarda yer alabilecek stoklar bu hesaplarda izlenmelidir. Şöyle ki, Nazım(düzenleyici) hesaplar grubunda yer alan Pul hesaplarının en önemlilerinden biri de pul stoklarıdır. Bu anlamda, eski tabiriyle “ambar” kelimesinin yeni anlamıyla değiştirilerek “Pul ve Değerli Kağıt Stokları Hesabı” şeklinde olmalı ve yeni bölüm açılmasını savunduğum STOKLAR grubuna alınarak  Saymanlığın gerçek anlamdaki blanço değeri olan dönen varlıklar hazır değerler gurubunun oluşturulması gerekir.

3)      DEĞER HAREKETLERİ GRUBU hesaplarının daha şeffaf ve anlaşılabilir olabilmesi için örneğin; eğer yapılması fazla bir külfet ve sakınca doğurmuyorsa;

164 NAKİT HAREKETLERİ HESABI ayrıntılı olarak tasnif edilebilmelidir. Şöyle ki,

164 Nakit Fazlaları Hs.

165 Nakit İhtiyaçları Hs.

Gibi veya benzer isimlerle tasnifi mümkündür.

166 SAYMANLIKLAR ARASI İŞLERLER HESABI’nın da aynı şekilde sakınca yaratmıyorsa  ayrıntılı olarak anlaşılır şekilde tasnifi mümkün görülmektedir. Şöyle ki,

166 Diğer Saymanlıklara Göndermeler Hs.

167 Diğer Saymanlıklardan Teslimatlar Hs. Veya benzer isimlerle bu işlevi yerine getirebilecek tasnife gitmenin doğru bir yaklaşım olacağını düşünüyorum.

4)      DÖNEM AYIRICI hesap grubu yerine,  Tek Düzen Ticari Muhasebe sistemine uygun Gelecek Aylara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları  başlığının kullanılması  daha iyi olacaktır. Yeni isimlendirmeler ve standartlar yerine halen uygulanmakta olan Bakanlığımızın yayımladığı Tek düzen muhasebe hesap planının mevcudiyetine uygun olmalı diye düşünüyorum.

5)      52 YEDEKLER bölümünde yer alan 522 Yeniden Değerleme  Değer  Artışları Hesabı yerine tasnife gidilerek, MDV Yeniden Değerleme Artışları Hesabı kullanılabilir, çünkü, bu hesapta global olarak yer alan DEĞER artışlarının hangi varlıklara ait olduğu anlaşılır değildir.

      6) NAZIM hesaplar grubunda  yer alan     Pul hesaplarının;    910  Pul  ve  Değerli  Kağıt Stokları” şeklinde değiştirilerek DÖNEN VARLIKLAR GURUBUNDA yer almasının uygun olacağı, bununla birlikte,  hesap isimlerinin yeni haliyle güncelleştirilmesinin doğru olacağını düşünüyorum. Şöyle ki;

Zimmetle Verilen Pul ve Değerli Kağıtlar Hesabı adının,

Yetkili Memurlara Verilen Pul ve Değerli Kağıtlar Hs.

Yoldaki Pul ve Değerli Kağıtlar Hesabının,

Sipariş Edilen Pul ve Değerli Kağıtlar Hs. Şeklinde değiştirilerek nazım hesaplar grubunda yer alması, bunlardan sadece stok hesabı olan “Pul ve Değerli Kağıtlar Stokları Hesabının” dönen varlıklar grubunda yer almasının uygun olacağını düşünüyorum.

       Yukarıda arz olunan önerilerin müspet taraflarının değerlendirilerek, taslak yönetmeliğin hesap ve metin boyutunu etkilebileyecek hususların yeniden gözden geçirilmesinin yararlı olacağı düşüncesiyle,

Saygıyla arz olunur. 07.5.2003