|
|
|
|
|
INTERNET |
|
HTML |
|
HTML EDİTÖRLERİ |
|
CSS |
|
WEB SİTESİ TASARIMI |
|
ÇOKLU ORTAM ARAÇLARI KULLANARAK İÇERİK HAZIRLAMA |
|
|
|
|
Başlangıcı 1960’lı yıllarda ABD Savunma
Bakanlığının savunma ile ilgili projelerde kullanılmak üzere oluşturulan
ARPANET oluşturulmasına kadar uzanır. |
|
ARPANET’in amacı birbirinden farklı sistemler
arasında güvenilir bir iletişim yolu oluşturmaktı. |
|
NSFNET ve ARPANET’in birbirine bağlanmasıyla,
ağa bağlı sistem sayısı üstel bir şekilde artmaya başladı. |
|
Diğer bölgesel ağların bu ağa bağlanması
sonucunda bugünkü Internet ortaya çıktı. |
|
Asıl büyüme WWW’in ortaya çıkışından sonra
yaşandı. |
|
|
|
|
Internet bir dizi alt-ağdan veya otonom
sistemden oluşan bir ağdır. |
|
Tek bir ağ yerine, hızlı bağlantı hatlarından ve
yönlendiricilerden (router) oluşan birçok ana omurga ağ vardır. |
|
Omurga ağlar bölgesel ağları birbirine bağlar ve
bölgesel ağlar da yerel alan ağlarını birbirine bağlar. |
|
Mesaj parçaları paketler halinde bir
bilgisayardan diğerine yönlendiriciler yardımıyla aktarılır. |
|
|
|
|
|
Farklı sistemleri ve ağları bir arada tutan
TCP/IP grubu protokolleridir. |
|
Internet’te kullanılan ana protokoller TCP
(Transmission Control Protocol), UDP (User Datagram Protocol) ve IP
(Internet Protocol) dir. |
|
Asıl olarak, Internet üzerinde olan bir sistem: |
|
TCP/IP protokollerini çalıştıran, |
|
Bir IP adresi olan, ve |
|
Diğer sistemlere IP paketleri gönderebilen,
diğer sistemlerden gelen IP paketlerini alan. |
|
bir sistemdir. |
|
|
|
|
TCP/IP katmanlardan oluşan bir mimariye
sahiptir. |
|
En alt katman, birbirlerine doğrudan (kablo ile
veya kablosuz) bağlı sistemler arasında paket alışverişini sağlar. |
|
Değişik türlerde birçok iletim ortamı vardır.
Ethernet yerel alan ağlarında en çok kullanılan teknolojidir. |
|
|
|
|
|
|
Birbirine doğrudan bağlı olmayan sistemler
arasında paket alışverişini diğer sistemler aracılığıyla sağlar. |
|
Bu katman, paketlerin içeriğiyle ilgilenmez,
yalnızca gideceği sisteme yönlendirir. |
|
Bu işlemi yapabilmek için göndericinin doğru bir
şekilde tanımlanmış olması gerekir. Bu amaçla IP adresleri kullanılır. |
|
IP adresleri 4 byte sayıdan oluşmaktadır ve aynı
adres birden fazla sisteme verilmez. |
|
Örnek bir IP adresi: 144.122.199.13 |
|
|
|
|
IP adresleri Internet üzerindeki bilgisayarlar
için bir kimlik numarasıdır. |
|
Ancak bu
adresler zaman içinde değişebilmektedir ve kolay hatırlanabilir
değildirler. |
|
Bu amaçla anlaşılabilir sembolik isimlere sahip
bir adresleme yapısı kullanılmaktadır. |
|
Genelden özele doğru yayılan hiyerarşik bir
adresleme yapısı vardır. |
|
Alan isimi, birbirinden bir ‘.’ ile ayrılan,
sıralı alt isimler dizisidir: |
|
<bilgisayar>.<altorganizasyon>.<organizasyon>.domain |
|
Örneğin www.metu.edu.tr ODTÜ web sunucusunun
Internet üzerindeki adresine karşılık gelir. |
|
|
|
|
TCP uygulama programından gelen bilgiyi ağ
üzerinde taşınabilecek küçük parçalara ayırır ve IP katmanına verir. |
|
İletim hattında kaybolan paketler gönderici
tarafından tekrar gönderilir ve sırası bozuk gelen paketler alıcı tarafta
tekrar doğru sıraya sokulur. |
|
Bilgilerin iletiminden önce alıcı tarafla bir
bağlantı kurulur. |
|
Aynı anda sistem üzerinde birçok uygulama
çalışabileceği için bilgilerin hangi uygulamadan geldiği veya hangi
uygulamaya verileceği ‘port’lar sayesinde belirlerinir. |
|
Sunucu uygulamalar belli ‘port’ lara bağlanarak
bağlantı isteklerini dinlerler. |
|
Bazı sunucu uygulamaların dinledikleri ‘port’lar
önceden belirlenmiştir ve herkes tarafından bilinir. (örneğin: http=80,
ftp=21, telnet=23) |
|
|
|
|
UDP bilgileri küçük taşınabilir paketlere böler. |
|
Uygulamalar ‘port’lara bağlanırlar. |
|
Karşı bilgisayarla önceden bağlantı kurulmaz,
paketler artarda gönderilir. |
|
Paketler kaybolabilir veya sırasız gelebilirler. |
|
Geciken bilgi yerine bozuk bilginin tercih
edildiği durumlarda kullanılır (Örneğin çoklu ortam uygulamaları). |
|
|
|
|
|
|
Internet’te sıkça kullanılan bazı uygulamalar: |
|
FTP (File Transfer Protocol) |
|
Dosyaların bir sistemden diğer sisteme
aktarılması için kullanılmaktadır. |
|
Diğer sistemdeki dosyaları alabilmek yada diğer
sisteme dosya gönderebilmek için kullanıcı adı ve şifre gerekir. |
|
Bazı sistemler kullanıcı adına gerek duymayan
(anonymous) bağlantılara izin verebilmektedirler. |
|
Windows’ta ftp programını kullanarak komut
satırından veya explorer (yada CuteFTP,GetRight benzeri programlar)
yardımıyla görsel olarak dosya almak/göndermek mümkündür. |
|
|
|
|
|
|
TELNET: |
|
Aslında ARPANET için geliştirilmiş bir terminal
emülasyon aracıdır. |
|
Bir sanal terminal aracılığıyla uzak bir sisteme
bağlanma amacıyla kullanılmaktadır. |
|
TELNET uzak terminallerin bir ana sisteme
bağlanmasını, bağlanılan sistemin işletim sistemine sanki yerel bir
terminal bağlanıyormuş gibi göstererek sağlar. |
|
Girilen tüm komutlar bağlanılan sistemde
çalıştırılır ve çıktılar bağlanan bilgisayara aktarılır. |
|
Windows’ta telnet programı kullanılabilir. |
|
|
|
|
|
|
E-İLETİ (E-POSTA): |
|
Internet üzerindeki kullanıcılar birbirlerine
ileti gönderip alabilmektedirler. |
|
İletiler Simple Mail Transport Protocol (SMTP)
yardımıyla iletinin gönderildiği kullanıcının e-posta sunucusuna
ulaştırılır ve posta kutusuna bırakılır. |
|
E-posta sunucusundan iletiler kullanıcı
bilgisayarına Post Office Protocol (POP) yardımıyla alınabilir. |
|
Windows’ta Outlook Express (veya diğer
programlar) yardımıyla ileti göndermek ve gönderilen iletileri almak
mümkündür. |
|
Bazı e-posta sunucuları WebMail olanağı
sağlamaktadırlar. |
|
|
|
|
|
|
HABERLER (NEWS): |
|
Internet kullanıcılarının fikirleri-bilgileri
birbirleriyle paylaşması amacıyla kullanılmaktadır. |
|
Kullanıcılar varolan haber gruplarına üye
olabilirler. |
|
İlan tahtaları yardımıyla iletilerini diğer
üyelerin görmesini sağlayabilirler. |
|
Bu işlemler için Network News Transfer Protocol
(NNTP) kullanılır. |
|
Windows’ta Outlook Express (veya diğer
programlar) kullanılabilir. |
|
|
|
|
|
|
|
|
World Wide Web (WWW): |
|
Yazı, resim, ses, film, animasyon gibi pek çok
farklı yapıdaki verilere salt okunur veya etkileşimli bir şekilde erişimi
sağlar. |
|
Bilgisayar ve işletim sisteminden bağımsız
olarak her tür bilgiye kolayca ulaşabilmeye olanak sağlar. |
|
Aranılan bilgiye bir takım tarama mekanizmaları
(arama motorları) yardımıyla kolayca ulaşmak mümkündür. |
|
|
|
|
WEB hypertext adı verilen bir sistemin üzerine
tasarlanmıştır. |
|
HyperText diğer bir dokümana referanslar (link)
içeren dokümanlara verilen isimdir. |
|
Web uygulamaları web tarayıcıları yardımıyla
görüntülenir. Windows’ta en çok Internet Explorer ve Netscape Navigator
kullanılmaktadır. |
|
Tarayıcı programlar HyperText Markup Language
(HTML) dili ile hazırlanmış olan hypertext dokümanların ve kullanıcıların
veri girişi yapabilmelerini sağlayan formların görüntülenmesini sağlarlar. |
|
Tarayıcılarla web sunucuları arasındaki
iletişimde HyperText Transfer Protokolü (HTTP) kullanılır. |
|
|
|
|
|
Sayfalar üzerindeki bağlantılara dokunarak diğer
sayfalara ulaşılabilir. |
|
Bağlantı: |
|
http://www.metu.edu.tr |
|
Bağlantı özellikleri |
|
Protokol : http |
|
Yer: www.metu.edu.tr |
|
|
|
|
|
|
|
|
www.metu.edu.tr bilgisayarın Internet üzerindeki
adına karşılık gelmektedir. |
|
Tarayıcı öncelikle IP adresini bulmak
zorundadır. |
|
Bunun için bilgisayar üzerinde tanımlanmış olan
alan adı sunucusuyla bağlantı kurmalıdır. |
|
Tanımlı sunucuda adres bulunamıyorsa, alan adı
sunucusu daha büyük veritabanına sahip başka bir sunucuya sorar. |
|
|
|
|
|
|
HTTP protokolü, sayfayı getirebilmek için,
bilgisayar ile sunucu (www.metu.edu.tr ) arasında bir bağlantı kurar. |
|
Bağlantı üzerinden sayfa içeriği byte dizisi
halinde, hatasız olarak aktarılır. |
|
|
|
|
|
Byte dizisi uçtan uca bir veya daha fazla
yönlendirici üzerinden iletilir (IP): |
|
Yönlendirme |
|
Adresleme |
|
Akış hızı ve dizinin doğru iletimi her iki uçta
çalışan TCP protokolü tarafından kontrol edilir: |
|
Hatalı veya kaybolan paketlerin yeniden
gönderilmesi |
|
Gönderim hızının ayarlanması |
|
|
|
|
Paketler iletilecek bilgiyi veya bilginin bir
parçasını taşırlar. |
|
Her paket üzerinde gönderen bilgisayarın ve
gideceği bilgisayarın adresleri vardır. |
|
Yönlendiriciler her paketi ayrı ayrı işler.
İçeriğiyle ilgilenmez. |
|
Sadece uç birimler hata kontrolü ve kaybolan
paketlerin yeniden gönderilmesiyle ilgilenir. |
|
|
|
|
|
|
Her sistem üstünde bulunan gönderici-alıcı
birimlerini kullanarak paketleri ikil dizisi halinde iletir. |
|
Gönderici/alıcı birimleri ikillerin anlamıyla
ilgilenmez, sadece iletir. |
|
|
|
|
Tarayıcı programlarla web sunucular arasında
mesaj alışverişini sağlayan protokoldür. |
|
İstek/Cevap üzerine kurulu bir protokoldür.
Tarayıcı istediği veriyi sunucuya gönderir ve sunucu cevabı tarayıcıya
iletir. |
|
HTTP tarayıcı ile sunucu arasındaki iletişim iki
birim arasında kurulan TCP bağlantısı üzerinden gerçekleştirilir. |
|
|
|
|
HTTP 0.9 protokolün ilk sürümüdür. |
|
Protokolün tanımı sadece birkaç sayfadan
oluşmaktadır. |
|
Sadece ‘GET doküman.html CRLF’ tipinde istekler
gönderilebilir. Başka hiçbir komut tanımlanmamıştır. |
|
İsteği yapan sadece ‘GET doküman.html?help+me
CRLF’ şeklindeki sorgu sözcüklerini isteğe ekleyebilmektedir. |
|
İstekler metin dokümanları ile sınırlıdır. |
|
Sunucu sadece istenen dokümanı geri
göndermektedir. Cevap içinde başka hiçbir bilgi yoktur. |
|
|
|
|
|
Metin transferinden daha fazlasını başarabilmek
amacıyla geliştirilmiştir. |
|
HTTP 0.9 dan farklı olarak istek ve cevap
mesajlarında ek bilgi içeren başlıklar kullanılmaktadır. |
|
Eklenen başlıklar istek komutunda sadece istenen
sayfanın dışında seçenekler de gönderebilmeyi sağlar. |
|
Hangi tür bilginin kabul edilebileceği (metin,
resim tipleri) |
|
Belli bir tarihten sonra değiştirildiyse gönder
(cache) |
|
İstek komutu olarak GET dışında HEAD ve POST
tanımlanmıştır |
|
HEAD: Sadece belirtilen kaynağa ilişkin
bilgilerin istenmesi. |
|
POST: Sunucuya bilgi göndermek (formlar, on-line
işlemler vb.) |
|
|
|
|
|
Sunucunun gönderdiği cevaplarda da gönderilen
dokümanla ilgili ek bilgiler bulunmaktadır (örneğin içerik tipi). |
|
Sunucular kendilerine yapılan isteğe karşılık
durum kodları da geri gönderebilmektedir: |
|
200: İstek başarılı |
|
401: Kullanıcı adı ve şifresi gerekli |
|
404: Kaynak bulunamadı |
|
500: Genel sunucu hatası |
|
|
|
|
|
İşleyişi HTTP 1.0’a benzemektedir. |
|
HTTP ye yeni özellikler kazandırılması ve HTTP
1.0’daki bir takım hataların düzeltilmesi amacıyla geliştirilmiştir. |
|
HTTP 1.0’dan bazı farklılıkları: |
|
Yeni istek komutları PUT, DELETE vb. |
|
Kalıcı bağlantılar. |
|
Yığın kodlama. |
|
Kısmi işlemler. |
|
Saklama. |
|
|
|
|
HTTP ile yapılan iletişimde tüm bilgiler açık
olarak gönderilmektedir. Bu nedenle gizli bilgilerin HTTP ile taşınması bu
bilgilerin diğer kişilerin eline geçmesine neden olabilir. |
|
Bankacılık ve e-ticaret işlemlerinde güvenli
iletişim çok önemlidir. |
|
Ayrıca bağlantı kurulan bilgisayarın ve/veya
bağlantı kuran kullanıcının gerçekten iddia ettiği kişi/kurum olduğundan
emin olmak mümkün değildir. |
|
Bu nedenle Internet üzerinden güvenli iletişim
gerçekleştirmek için ek mekanizmalara gereksinim vardır. |
|
|
|
|
Netscape tarafından geliştirilmiştir ve WWW
üzerinde sıklıkla kullanılmaktadır. |
|
Kullanıcı ve sunucu arasında kriptolu iletişim
sağlamak ve kimlik doğrulamak amacıyla kullanılmaktadır. |
|
HTTP ve TCP arasına girerek bilgilerin
kodlanmasını ve bağlantı kurma sırasında kimlik doğrulama işlemini
gerçekleştirir. |
|
Eğer kullanıcılar SSL kullanmak istiyorlarsa
istek satırında http yerine https kullanmalıdırlar. |
|
|
|
|
|
SSL sunucu kimlik doğrulama: |
|
Kullanıcıların sunucunun kimliğinden emin
olabilmesini sağlar. Sunucu bağlantı kurma sırasında kullanıcının güvendiği
bir sertifikasyon otoritesi tarafından sağlanan sertifikayı kullanıcıya
gönderir. |
|
SLL kullanıcı kimlik doğrulama: |
|
Sunucu kimlik doğrulamada kullanılan mekanizma
kullanılır. |
|
Kodlanmış (kriptolu) SSL iletişimi: |
|
Sunucu ile kullanıcı arasındaki akan verinin
kodlanarak arada başka dinleyicilerin eline geçmesi ve/veya yolda
değiştirilmesi engellenmiş olur. |
|
|
|
|
Internet’e bağlı sistemlere diğer tüm
sistemlerden ulaşılabilir. |
|
Bu tür erişim özel ağlarda aktarılan/özel
bilgisayarlarda tutulan kritik bilgilerin yetkisiz kişilerin eline
geçmesine neden olabilmektedir. |
|
Bunun dışında, ağa bağlı bilgisayarlara uzaktan
saldırılar yapılması ve servis kesintilerine uğratılması sıkça
yaşanmaktadır. |
|
|
|
|
Bir özel ağı dış dünyadan soyutlamak amacıyla
Firewall sistemleri kullanılmaktadır. |
|
Notlar